МАТЕРИАЛДЫ ЕМЕС МӘДЕНИ МҰРА – ХАЛЫҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ МӘДЕНИЕТІНІҢ МАҢЫЗДЫ БӨЛІГІ

Домбырамен күй орындау өнері (Қазақстан) және қазақ пен қырғыз киіз үйлерін жасаудың дәстүрлі жолдары мен дағдылары (Қазақстан, Қырғызстан) ЮНЕСКО-ның әлемдік қоғамдастығына кірді. Бұл туралы шешім 2014-ші жылдың қараша айында Париждегі материалды емес мәдени мұраны қорғау комитетінің отырысында қабылданды.

Рухани құндылықтары бар бейбіт қоғам құруға ықпал ететін негізгі материалды емес мәдени мұра халықтың ұлттық мәдениетінің маңызды бөлігі десе де болады. Бұл мұраға қарапайым халықтың салт-дәстүрі мен оның орындалу шараларын, білімін, этностардың ұрпақтан-ұрпаққа тарататын жолы кіреді. Материалды емес мәдени мұраны халықтың, этностың жеке басын анықтайтын, шығармашылық пен әлеуметтік әл-ауқаттың дамуына ықпал ететін «көзі тірі қазына» деп те атайды.

Қазақстанның мәдени мұрасын сақтау мен жаңғыртуда Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаев ерекше рөл атқарды. Ол қазақ халқының мәдени мұрасын қаз қалпында сақтап, жандандырып, әлемдік деңгейге жеткізді.

Елбасының бастамасы бойынша 2015 жылы Қазақстанның материалдық емес мәдени мұраларының тізіміне айтыс өнері (Қазақстан, Қырғызстан) енгізілді. Бұл процесс 2016 жылы жүргізілді. Қазақстанның материалдық емес мәдени мұрасының репрезентативтік тізіміне күрес (Қазақстан); Наурыз (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркия және т.б.); нан өнімдерін дайындау және тарату мәдениеті: лаваш, қатырма, жупка, юфка (Қазақстан, Әзірбайжан, Түркия және т. б.); сұңқармен аң аулау (Қазақстан, Германия, Оаэ, Австрия, Испания, Пәкістан және т. б.) енгізілді. 2017 жылы тізімге асық спортындағы дәстүрлі қазақ ойындары да енді. 2018 жыл да жемісті болды: қоржынымыз Қорқыт ата мұрасымен, эпика мәдениетімен, халық дәстүрлерімен (Қазақстан, Әзірбайжан, Түркия), сондай-ақ, қазақ жылқы шаруашылығының дәстүрлі көктемгі мерекелерімен (Қазақстан) толықтырылды. Қазақстан Республикасының материалдық емес мәдени мұраларының ұлттық тізіміне «Қыз Жібек», «Қозы Көрпеш – Баян Сұлу» поэмалары, «Кероғлы» эпосы, «Батырлар жыры», «Қожанасырдың әзіл әңгімелері», қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары мен ойнау өнері (қобыз, жетіген, сыбызғы, шаңқобыз), қазақтың ұлттық киімдері (сәукеле, кимешек, шапан, тақия), ас үй және тағы басқалары кірді.

Қазақстан 1992 жылдың 22-ші мамырынан бастап Біріккен Ұлттар Ұйымының білім, ғылым және мәдениет саласындағы мүшесі болып тіркелді. 1994 жылы Алматыда Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекстан аумағын қорғайтын ЮНЕСКО Кластерлік Бюросы өз жұмысына кірісті. Елімізде 6 кафедра, 30-дан астам қауымдастырылған мектеп және 50-ден астам ЮНЕСКО клубы  жұмыс істейді.

«Атаулы даталар күнтізбесі» жобасы шеңберінде этнос тарихындағы ірі тұлғалар мен айтулы оқиғаларды халықаралық тізімге енгізу Қазақстан мен ЮНЕСКО ынтымақтастығының маңызды аспектісі болды. Осы жылдар ішінде ЮНЕСКО қамқорлығымен көптеген естелік іс-шаралар өткізілді.

Елбасының көреген саясатының арқасында әлемдік тарих беттерінде Қазақстанның көрнекті қайраткерлері мен тарихи тұлғаларының есімдері мәңгі есте қалатын болды. Сонымен қатар, әлем жұртшылығы белгілі қазақ ғалымдары мен жазушыларының өмірімен және шығармашылығымен танысып қана қоймай, қазақ халқының тарихы мен мәдениетін білуге мүмкіндік алды.

ЮНЕСКО-ның дүниежүзілік мұра тізіміне 5 нысан, ал биосфералық резерваттар желісіне 9 нысан енгізілді. Айта кетейік, Қазақстанның әлеуеті зор деп бағаланды. Бүгінгі таңда ЮНЕСКО-ның халықаралық тізіміне тағы 18 мәдени ескерткіш пен 16 тарихи нысанды енгізу бойынша жұмыстар жүргізіліп жатыр.

Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Н. Ә.Назарбаевтың саяси көрегендігі мәдени туризмді дамытудың өзектілігінде де көрініс тапты. ЮНЕСКО-ның Қазақстанның мәдени және табиғи құндылықтарын мойындауы әлемдік туристік картаға енуімізге үлкен үлес қосады.

«ЮНЕСКО-ның игі мұралары мен оның әлеуметтік–экономикалық қайта құру процесіндегі белсенді ұстанымы бүкіл әлемде лайықты құрметке ие болды. Жаңа демократиялық қоғам құру жолын үлгі еткен Қазақстан қызу қолдауға ие болды»,- деп атап өтті Н.Ә. Назарбаев 1995 жылы ұйымның 50 жылдығына орай ЮНЕСКО Бас конференциясында.

Тұңғыш Президенттің ЮНЕСКО бағдарламалары мен жобаларын іске асырудағы тарихи шешімдері ұлттық кодты, мәдени және табиғи мұра ескерткіштерін нығайтты.

Оған қоса, Елбасының жеке бастамасымен құрылған Назарбаев Зияткерлік мектептері (НЗМ) ЮНЕСКО сыйлығына ие болды. Бұл Н.Ә.Назарбаевты халықаралық деңгейдегі абыройының бір көрсеткіші екені айтпаса да анық. Зияткерлік мектептер –  қазақстандық үздік дәстүр мен халықаралық тәжірибені біріктіре отырып, мектепте білім берудің инновациялық жүйелерін әзірлейтін бірегей білім беру жобасы. Айта кетейік, Назарбаев Зияткерлік мектептері білім беру саласындағы ЮНЕСКО сыйлығына ие болған Қазақстанның алғашқы өкілі.